10 lip Nowe przepisy Państwowej Inspekcji Pracy
Szanowni Państwo,
od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy otrzymała nowe narzędzia do walki z nieprawidłowo zawartymi umowami oraz tak zwanym „śmieciowym” zatrudnieniem. Celem nowych przepisów jest wzmocnienie ochrony praw pracowniczych. Warto jednak zwrócić uwagę na konsekwencje, jakie mogą one przynieść dla przedsiębiorców korzystających z umów cywilnoprawnych.
Cel nowych przepisów
Nowe przepisy mają ograniczyć przypadki zawierania pozornych umów cywilnoprawnych w sytuacjach, w których faktycznie występuje stosunek pracy. Jednocześnie ich celem jest ochrona firm przed nieuczciwą konkurencją, która budowała swoją przewagę konkurencyjną poprzez nieprawidłowe stosowanie umów cywilnoprawnych.
Państwowa Inspekcja Pracy zaznacza, że prawidłowo zawarte umowy cywilnoprawne nie są zagrożone. Nie każda współpraca spełnia jednak cechy stosunku pracy. W takich przypadkach zawieranie umów cywilnoprawnych jest w pełni dopuszczalne. Jeżeli umowy cywilnoprawne zostały zawarte prawidłowo i odpowiadają rzeczywistemu charakterowi współpracy, nie powinny zostać zakwestionowane.
Nieprawidłowo zawarta umowa
Przepisy Kodeksu pracy mówią wprost, że niedozwolone jest zastępowanie umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, jeżeli pomiędzy pracodawcą a pracownikiem zachodzi stosunek pracy (art. 22 Kodeksu pracy).
O występowaniu stosunku pracy świadczą m.in.:
1. osobiste wykonywanie pracy,
2. wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy,
3. wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.
Zawarcie umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy B2B lub innej w sytuacji, gdy powinna być zawarta umowa o pracę narusza przepisy Kodeksu pracy oraz pozbawia pracownika uprawnień wynikających z tej ustawy. Umowa o pracę zapewnia m.in.:
1. płatny urlop wypoczynkowy,
2. płatny urlop macierzyński, ojcowski i rodzicielski,
3. płatne zwolnienie chorobowe,
4. ochronę przed bezpodstawnym zwolnieniem i rozwiązaniem umowy z dnia na dzień.
Jeżeli pracodawca nie zdążył przed reformą ustawy zweryfikować podpisanych umów i faktycznego charakteru współpracy, powinien zrobić to jak najszybciej. W przypadku stwierdzenia naruszeń inspektor pracy będzie mógł wszcząć procedurę prowadzącą do przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.
Jakie kroki może poczynić inspektor pracy?
Kontrole PIP co do zasady są niezapowiedziane. W ich trakcie inspektor pracy weryfikuje treść umowy oraz dokumentację dotyczącą organizacji pracy, sposobu wykonywania obowiązków, grafików, raportów, komunikacji czy zakresu samodzielności osoby wykonującej pracę. Jeżeli podczas kontroli zostaną stwierdzone naruszenia, inspektor pracy wzywa pracodawcę do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Zawsze będzie to pierwszy krok przed podjęciem dalszych działań przewidzianych w ustawie. Pracodawca powinien w takiej sytuacji albo zawrzeć umowę o pracę z pracownikiem, albo zmienić zasady współpracy tak, aby były one zgodne z prawem. Jeżeli mimo wezwania nieprawidłowości nie zostaną usunięte, inspektor pracy będzie mógł wystąpić z wnioskiem o wydanie decyzji administracyjnej przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Od takiej decyzji stronom stosunku pracy przysługuje odwołanie do sądu pracy. Co ważne, w przypadku odwołania sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia. Zapewni to ochronę przed zwolnieniem.
Czas na dostosowanie się do nowych przepisów
Pracodawcy powinni już teraz zweryfikować zawarte umowy cywilnoprawne pod kątem zgodności z nowymi przepisami. Od 8 lipca 2026 r. do 8 lipca 2027 r. obowiązuje okres abolicyjny, który daje czas na dostosowanie umów do nowych regulacji. W tym czasie dobrowolne zawarcie umowy o pracę w miejsce umowy cywilnoprawnej, w przypadku umów zawartych przed 8 lipca 2026 r., pozwala uniknąć odpowiedzialności za wykroczenie przeciwko prawom pracownika oraz kary grzywny w wysokości od 2 000 zł do 60 000 zł. Należy jednak pamiętać, że okres abolicyjny nie wyłącza możliwości wydania przez inspektora pracy decyzji o przekształceniu umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę, jeżeli zostaną spełnione przesłanki uznania, że strony faktycznie pozostawały w stosunku pracy.
Do niniejszej informacji dołączamy checklistę złożoną z 42 pytań udostępnioną przez PIP. Należy zaznaczyć, że lista jest ogólna i nie uwzględnia realiów niektórych branż, tym samym należy mieć nadzieję, że nie będzie miało miejsca sztywne trzymanie się listy przez inspektorów PIP czy przedstawicieli innych organów w szczególności ZUS czy KAS.
Źródła:
https://kadry.infor.pl/zatrudnienie/umowa-o-prace/7619595,nowe-przepisy-o-pip-juz-obowiazuja-czy-inspektorzy-pracy-zmieniaja-umowy.html
https://www.gov.pl/web/rodzina/reforma-panstwowej-inspekcji-pracy
Pozdrawiamy
Zespół Coinbaq Business Solutions oraz Śląskiego Centrum Finansowego