13 kw. Nowelizacja przepisów dotyczących zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz zasad orzecznictwa lekarskiego
Szanowni Państwo,
liczne zmiany w ustawie o ubezpieczeniach społecznych wchodzą w życie etapami, głównie w 2026 roku. Kluczowe nowelizacje obejmują intensywne kontrole zwolnień lekarskich (L4) od 26 stycznia i 13 kwietnia 2026 r. oraz zmiany w orzecznictwie lekarskim i kontrolach ZUS w latach 2026-2027.
13 kwietnia 2026 roku w życie wchodzą nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich. Mają one doprecyzować pojęcia pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem L4 oraz rozszerzą uprawnienia kontrolne ZUS.
Praca zarobkowa została określona jako każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od formy zatrudnienia. Jednocześnie wyłączono z tej definicji czynności incydentalne, które wynikają z istotnych okoliczności i których zaniechanie mogłoby prowadzić do poważnych konsekwencji, na przykład strat finansowych. Oznacza to, że chory pracownik będzie mógł wykonywać w trakcie zwolnienia lekarskiego incydentalne czynności zawodowe, np. podpisać rachunek, odebrać telefon od przełożonego lub klienta. Będzie mógł wyjść poza stałe miejsce przebywania po niezbędne zakupy, na wizytę lekarską, spacer. Co ważne, istotną okolicznością o charakterze incydentalnym nie może być polecenie pracodawcy, czego celem jest ograniczenie ryzyka nadużywania przez pracodawcę jego nadrzędnej pozycji w relacji do pracownika w ramach stosunku pracy.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to każda czynność, która utrudnia powrót do zdrowia lub wydłuża proces leczenia. Może to obejmować intensywny wysiłek fizyczny lub niestosowanie się do zaleceń lekarskich. Ocena takich działań zależy od rodzaju i przyczyn zwolnienia lekarskiego.
Nowelizacja rozszerza również możliwości kontrolne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Od 13 kwietnia 2026 roku ZUS może kierować ubezpieczonych na badania do lekarzy orzeczników lub konsultantów, zarówno w wyznaczonych placówkach, jak i w miejscu pobytu chorego. Dodatkowo uzyska prawo do żądania dokumentacji medycznej od podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych. Ta zmiana ma przełożyć się na większą skuteczność kontroli i lepszy dostęp do informacji o stanie zdrowia osób korzystających ze zwolnień. Kontrole mogą przeprowadzać zarówno ZUS, jak i płatnicy składek uprawnieni do wypłaty zasiłków. Kontrolom podlegać będą zwolnienia lekarskie z powodu choroby, jak i z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Przepisy również wskazują, że ZUS będzie mógł przeprowadzać kontrole zwolnień lekarskich przez osoby pobierające świadczenia po ustaniu zatrudnienia.
Resort pracy przedstawił wzory upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich oraz protokołu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy.
Kolejna istotna zmiana dotyczy możliwości wykonywania pracy podczas zwolnienia lekarskiego, jednak zacznie ona obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r. Nowe przepisy przewidują, że osoby posiadające więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia będą mogły korzystać ze zwolnienia tylko w jednym miejscu pracy, a w innym kontynuować obowiązki zawodowe, o ile pozwala na to stan zdrowia.
Co to oznacza w praktyce?
Pracownik wykonujący pracę fizyczną, który ulegnie urazowi uniemożliwiającemu dalsze wykonywanie takich obowiązków, będzie mógł jednocześnie prowadzić działalność o charakterze umysłowym. Np. osoba pracująca fizycznie, która mimo kontuzji nadal jest w stanie pracować przy komputerze. Innym przykładem może być lekarz, który nie może wykonywać zabiegów, a jest w stanie prowadzić zajęcia dydaktyczne. To rozwiązanie ma przynieść korzyści zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Ubezpieczeni nie będą tracić części dochodów, a pracodawcy zachowają dostęp do pracy osób, które mimo ograniczeń zdrowotnych mogą wykonywać określone zadania.
Źródła:
https://www.zus.pl/-/nowe-przepisy-w-zasi%C5%82kach-i-orzekaniu-co-si%C4%99-zmienia-i-od-kiedy-
https://www.infor.pl/prawo/zasilki/zasilek-chorobowy/7517623,zwolnienie-lekarskie-zus-co-mozne-pracownik-nowe-przepisy-od-13-kwietnia-2026-r.html
Pozdrawiamy
Zespół Coinbaq Business Solutions oraz Śląskiego Centrum Finansowego