25 mar Istotne zmiany dla osób z PESEL UKR
Szanowni Państwo,
w dniu 5 marca 2026 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 203) („ustawa wygaszająca”). Zmiany obejmują między innymi ograniczenie świadczeń socjalnych i zdrowotnych, obowiązek aktualizacji danych z paszportem oraz nowe zasady uzyskiwania numeru PESEL UKR. W praktyce oznacza to wycofywanie nadzwyczajnych przywilejów na rzecz rozwiązań systemowych stosowanych wobec wszystkich cudzoziemców objętych ochroną.
Ustawa przewiduje 3-letni okres przejściowy, w którym obywatele Ukrainy bez statusu PESEL UKR, legalnie przebywający w Polsce mogą podejmować i kontynuować wykonywanie pracy na podstawie powiadomienia. Czyli mogą oni wykonywać pracę na dotychczasowych zasadach, ale tylko do dnia 4 marca 2029 r.
Prawo do ochrony tymczasowej obywateli Ukrainy, którzy posiadają PESEL ze statusem UKR zostało przedłużone do 4 marca 2027 r. Natomiast osoby, które miały nadany PESEL jedynie poprzez oświadczenie, będą musiały potwierdzić tożsamość w gminie na podstawie ważnego dokumentu podróży do końca sierpnia 2026 r., inaczej stracą ochronę czasową.
Podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi (według siedziby lub miejsca stałego pobytu) składa ponownie powiadomienie do powiatowego urząd pracy w terminie 7 dni od wystąpienia następujących okoliczności:
– zmienił się rodzaj umowy pomiędzy podmiotem powierzającym pracę cudzoziemcowi, a obywatelem Ukrainy,
– zmieniło się stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy,
– zmniejszono wymiar czasu pracy lub liczbę godzin pracy w tygodniu lub miesiącu określoną w powiadomieniu,
– obniżono miesięczną lub godzinową stawkę wynagrodzenia określoną w powiadomieniu.
Ustawa wprowadza karę grzywny dla pracodawców za niedopełnianie obowiązku składania powiadomienia, w wysokości od 1 000,00 zł do 3 000,00 zł.
Znaczenie dla pracodawcy
Zmiany z 5 marca 2026 r. mają bezpośrednie przełożenie na sytuację pracodawców zatrudniających obywateli Ukrainy. Przede wszystkim warto pamiętać, że legalność zatrudnienia jest ściśle powiązana z legalnością pobytu.
Pracodawcy powinni zweryfikować, na jakiej podstawie pobytowej przebywają w Polsce ich pracownicy z Ukrainy. W szczególności należy sprawdzić, czy aktualne będzie założenie, że otrzymanie kolejnego zezwolenia na pobyt nie opiera się na ścieżce uproszczonej, która właśnie wygasła, oraz czy dokumenty pobytowe zachowują ważność. Czy jest to ważność wynikająca z przepisów przedłużonych do marca 2027 r., czy też dokumenty wymagają odnowienia w standardowym trybie.
Ograniczenie świadczeń
Następuje wygaszanie niektórych świadczeń socjalnych i ograniczony dostęp do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych, które od teraz przysługują głównie osobom wymagającym szczególnej ochrony.
Obecnie prawo do korzystania z bezpłatnej opieki medycznej w Polsce, w tym z Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) i leków refundowanych, mają beneficjenci ochrony czasowej, którzy posługują się numerem PESEL ze statusem UKR, i którzy:
– byli ofiarami tortur lub gwałtu, lub
– mają poniżej 18 roku życia, czyli dzieci i młodzież, lub
– są kobietami w ciąży, w czasie porodu lub połogu, lub
– mają zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania.
Możliwości beneficjenta ochrony czasowej dostępu do wszystkich świadczeń zdrowotnych
Dostęp do wszystkich świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w Polsce jest możliwy, gdy beneficjent ochrony czasowej, który posługuje się numerem PESEL ze statusem UKR (np. obywatel Ukrainy) ma jeden z tytułów do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, np.
– umowę o pracę,
– umowę zlecenie,
– status osoby bezrobotnej lub
– prowadzi legalną działalność gospodarczą.
Pełny dostęp do publicznej ochrony zdrowia można również uzyskać przez dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne pod warunkiem m.in. zamieszkiwania na terytorium Polski.
Źródła:
https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/wygaszenie-rozwiazan-wynikajacych-z-ustawy-o-pomocy-obywatelom-ukrainy-22239662
https://www.gov.pl/web/udsc/zmiany-w-szczegolnych-zasadach-dotyczacych-legalnosci-pobytu-obywateli-ukrainy-na-terytorium-rzeczypospolitej-polskiej
Pozdrawiamy
Zespół Coinbaq Business Solutions oraz Śląskiego Centrum Finansowego